فصلنامه مطالعات تبلیغ دینی

فصلنامه مطالعات تبلیغ دینی

گستره تعریض در قرآن و نقش آن در تبلیغ دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد تمام دانشگاه علوم اسلامی رضوی
چکیده
واژه تعریض به طور کلی در دو مورد به کار می‌رود: نخست، مخاطب‌ساختن فردی در حالی که مقصود، فرد دیگری باشد. این معنا، از مصطلحات علم بیان است و در سبک تبلیغی قرآن کریم، کاربردی گسترده دارد. دوم، گفتن سخنی که ظاهر آن، مطلبی را به شنونده القا می‌کند، در حالی که گوینده، معنای دیگری را در نظر دارد (یعنی توریه). این تحقیق که به شیوه توصیفی-تحلیلی و روش کتابخانه‌ای سامان یافته است، به گستره تعریض در قرآن و نقش آن در تبلیغ دینی پرداخته و به این نتیجه رسیده است که تعریض به مفهوم نخست، اگرچه در قرآن کاربردی گسترده دارد، اما بر خلاف ظواهر برخی روایات، چنان نیست که هر جا عتاب و امر و نهیی به‌ظاهر متوجه رسول خداˆ شده است، «تعریض به دیگران» مراد باشد؛ بلکه در مواردی، «مدح در قالب ذم» بوده و شخص پیامبرˆ را مراد کرده است. تعریض به این معنا، کارکردهای فراوانی در عرصه تبلیغ دینی دارد؛ از جمله اظهار محبت به مخاطب و ازمیان‌بردن زمینه خشونت وى، همراهی با مخاطب در جدال احسن و طردنکردن مخاطب و جذب حداکثری به دین. معنای دوم «تعریض»- اما- به رغم نسبت‌هایی که به پیامبران داده شده است، در هیچ آیه‌ای درباره آنان قابل اثبات نیست و با توجه به دلایل دال بر حرمت توریه در غیر موارد اضطرار و نظر به اهمیت و حساسیت تبلیغ، اجتناب از کاربست آن توسط مبلغان دینی ضرورت می‌یابد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Extent of Ta'reez in the Qur'an and Its Role in Religious Propaganda

نویسنده English

javad iravani
Full Professor of Quran and Hadith of Razavi University of Islamic Sciences
چکیده English

The word Ta'reez (To speak ironically) is generally used in two cases; First: Addressing a person while another person is intended; This meaning is one of the terms of the science of Rhetoric and has a wide application in the preaching style of the Holy Quran. Second: Saying a word whose appearance conveys a meaning to the listener, while the speaker has another meaning in mind (i.e. Tauriah). This library research, which is organized in a descriptive analytical method, deals with the extent of Ta'reez in the Qur'an and its role in religious propagation and has come to the conclusion that Ta'reez in the first meaning, although widely used in the Qur'an, contrary to some hadiths, does not state that wherever reproaches, commands and prohibitions are apparently addressing the Messenger of God (pbuh), it is meant to be "addressed to others", but in some cases, it is "praise in the form of blame" and the Prophet (pbuh) is personally intended and addressed. Ta'reez in this sense, has many functions in the field of religious propagation. Among them: expressing love to the audience and eliminating the basis of his violence, accompanying the audience in the best dialectics (Jidal Ahsan), and not rejecting the audience and maximum attraction of others to religion. But the second meaning of "Tareez", despite being attributed to the prophets, cannot be proven in any verse about them, and considering the reasons indicating Tauriah is forbidden except in emergency cases, added with the importance and sensitivity of propagation, should be necessarily avoided by religious missionaries.

کلیدواژه‌ها English

Tareez
Tauriah
religious propagation

عنوان مقاله العربیة

نطاق التعریض فی القرآن ودوره فی الدعوة الدینیة

چکیده العربیة
مفردة التعریض بشکل عام تدلّ على أمرین؛ الأول: مخاطبة شخص وإرادة غیره؛ هذا المعنى هو من مصطلحات علم البیان وله استعمال وافر فی أسلوب القرآن الکریم فی الدعوة. الثانی: إطلاق کلام یراد منه على ظاهر الأمر إیصال مفهوم إلى المتلقین لکن القائل یقصد معنى آخر(بمعنى التوریة). هذا البحث الذی دُوّن على المنهج الوصفی التحلیلی وبالدراسة المکتبیة، یتطرّق إلى نطاق التعریض فی القرآن ودوره فی الدعوة الدینیة ویتوصّل إلى أن التعریض بالمفهوم الأوّل وإن کان له استعمال وافر فی القرآن الکریم، لکن خلافا لظاهر بعض الروایات، لم یکن المراد من العتاب والأمر والنهی الموجّه ظاهرا إلى النبی هو "التعریض إلى الآخرین"، بل نجد فی حالات أن المراد هو "المدح فی إطار الذم" ویراد منه النبی. للتعریض بهذا المعنى توظیفات کثیرة فی مجال الدعوة الدینیة؛ منها: إبداء الحب إلى المتلقی وإزالة أجواء العنف ومرافقة المخاطب فی الجدال الأحسن، وعدم طرد المتلقی وجذب أکثر قدر من الناس إلى الدین. لکن المعنى الثانی لـ "التعریض" رغم ما ینسب إلى الأنبیاء، إلّا أنه لا یمکن إثباته فی أی آیة لأحد منهم، ونظرا إلى ما تدلّ على حرمة التوریة إلا فی الحالات الإضطراریة وکذلک بالنظر إلى أهمیة الدعوة وما یعتریه من حساسیات یبدو اجتناب استعمال هذا التعریض من قبل الدعاة ضروریا.

کلیدواژه‌ها العربیة

  • التعریض
  • والتوریة
  • والدعوة الدینیة

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 24 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 31 شهریور 1402
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1402