فصلنامه مطالعات تبلیغ دینی

فصلنامه مطالعات تبلیغ دینی

کاربست «اصل تدرّج» در تشریع حجاب شرعی بر اساس ترتیب تاریخی نزول آیات؛ الگوی قرآنی تبلیغ حجاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری تاریخ اهل البیت جامعه الزهراء قم
چکیده
بررسی کیفیت تشریع احکام با توجه به ترتیب تاریخی نزول سوره‌ها و آیات، دریچه‌ای نو در تحلیل احکام فقهی و الگویی برای روش تفهیم، تعمیق و تبلیغ فراروی محقق می‌گشاید. تحقیق حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی در صدد پاسخ‌گویی به این پرسش است که روند تشریع حکم حجاب شرعی بر اساس ترتیب تاریخی نزول، چگونه بوده و چه الگوی تبلیغی به دوره معاصر ارائه می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد مطابق با ترتیب تاریخی نزول، مهندسیِ حجاب در قرآن کریم از آیاتِ پوشیدگی تا وجوب حجاب شرعی بر اساس «اصل تدرّج» در روان‎شناسی یادگیری، در چهار سوره و شش مرحله تنظیم شده است. در سوره‏های اعراف (سوره 38)، نحل (سوره 70)، احزاب (سوره 90) و نور (سوره 103) از پوشیدگی تا حجاب شرعی در شش مرحله بیان نیاز فطری بشر به پوشیدگی، ذکر ابزار تهیه پوشش و زینت‏های آن، کارکرد طبیعی پوشش که حفاظت از گرما و سرماست، تشریع حجاب اختصاصیِ زنان و دختران پیامبرˆ و زنانِ مؤمنان و تشریع حجاب شرعی عمومی صورت می‌گیرد و آخرین مرحله، رخصت به زنان سالخورده است. البته توصیف محاسن زنان بهشتی با پوشیدگی و زیّ عفیفانه نیز به‌ترتیب در سوره‏های طور (سوره 34)، ص(سوره 38)، واقعه (سوره 46)، صافات (سوره 56) و الرحمن (سوره 97) دیده می‌شود. با بهره‌گیری از الگوی قرآنی «تدریج در تشریع حجاب شرعی» می‌توان در ترویج، تعمیق و تبلیغ حکم حجاب، شیوه نو ارائه داد و ابتدا از اندیشه و سپس از انگیزه و معرفی نمونه‏های تراز جهت شکل‌دهی رفتار و زیست باحجاب و عفیفانه بهره برد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Application of the Principle of "Gradualness" in the Legalization of the Religious Hijab, Based on the Historical Order of Revelation of the Verses; Quranic Model of Promoting Hijab

نویسنده English

nahid teybi
PhD in History of Ahl al-Bayt Al-Zahra Community of Qom
چکیده English

Examining the quality of legalization of rulings, by considering the historical order of the revelation of chapters and verses of Quran, opens a new window in the analysis of jurisprudential rulings and the model of explanation, deepening and propagation for the researcher. The current research, with descriptive analytical method, aims to answer the question of "what was the process of legislating the rule of Islamic hijab based on the historical order of revelation?" and "what kind of propagating model does it present to the contemporary period?". The findings show that according to the historical order of revelation, the engineering of applying hijab (veil) in the Holy Quran, from the verses of "veiling" to the "obligation of religious hijab", is organized in four chapters and six stages, based on the "gradualness principle" in the psychology of learning. In the chapters of A'raaf (Surah 38), Nahl (Surah 70), Ahzab (Surah 90) and Noor (Surah 103 ) the path from "covering" up to the "legal hijab" is followed in six stages: expressing the innate need of human beings to covering, mentioning the means of preparing the covering and its adornments, the natural function of the covering, which is protection from warmth and coldness, the legislation of specific hijab for the women and daughters of the Prophet (PBUH) and the women of the believers, and the legislation of general legal hijab, and the last stage, the permission for elderly women in hijab. Of course, the description of the virtues of the heavenly women with the terms of "chaste" and "having clothing" can also be seen in the chapters of Tur (Surah 34), Ṣād (Surah 38), Al-Waqi'a (Surah 46), As-Saaffat (Surah 56), and Al-Rahman (Surah 97). Following the Quranic model of "gradually legislating the legal hijab", it is possible to present a new method in promoting, deepening and propagating the ruling of hijab, and use "thought" in the first step and then "motivation" and "introduction of exemplars", to shape the behavior and life with hijab and chastity.
 

کلیدواژه‌ها English

Religious hijab
Promoting hijab
Historical order of revelation
Principle of gradualness
Quranic model of promotion

عنوان مقاله العربیة

تطبیق "مبدأ التدرّج" فی تشریع الحجاب الشرعی على أساس الترتیب التاریخی لنزول الآیات؛ النموذج القرآنی للدعوة إلی الحجاب

چکیده العربیة
إن دراسة کیفیة تشریع الأحکام علی ضوء الترتیب التاریخی لنزول السور والآیات تفتح أمام الباحث نافذة جدیدة فی تحلیل الأحکام الفقهیة وفی إعطاء نموذج منهج التفهیم والتعمیق والدعوة. یهدف هذا البحث عبر المنهج الوصفی والتحلیلی إلى الإجابة عن سؤال حول کیفیة عملیة تشریع حکم الحجاب الشرعی على أساس الترتیب التاریخی للنزول وما یقدمها من نموذج فی الدعوة إلی الفترة المعاصرة. تشیر النتائج إلى أن وفق الترتیب التاریخی لنزول الآیات، تتمّ هندسة الحجاب فی القرآن الکریم، من آیات التستر إلى فرض الحجاب الشرعی، تجری فی أربع سور وست مراحل على أساس "مبدأ التدرّج" وهو مبدأ فی علم نفس التعلم. نجد فی سورة أعراف (سورة 38)، نحل (آیة 70)، سورة أحزاب (آیة 90) ونور (آیة 103) أن الأمر من التستر حتی الحجاب الشرعی ینطوی علی ست مراحل وهی التعبیر عن حاجة البشر الفطریةإلی التستر، بیان آلیات توفیر الغطاء وزینته، والأداء الطبیعی للحجاب وهو الحمایة من الحر والبرد، وتشریع الحجاب الخاص بنساء وبنات الرسول، ونساء المؤمنین، والتشریع العام للحجاب الشرعی، والمرحلة الأخیرة هی السماح للنساء کبار السن. کما نجد وصف فضائل النساء السماویات المتسترات والعفیفات فی سور طور (الآیة 34)، ص (الآیة 38)، الواقعة (الآیة46)، صافات (الآیة 56)، سورة الرحمن(الآیة 97). وباتباع النموذج القرآنی "للتشریع التدریجی للحجاب الشرعی"، یمکن تقدیم منهج جدید فی ترویج وتعمیق والدعوة إلی حکم الحجاب، فیتحقّق ذلک من خلال التفکیر أولا ثم التحفیز وتقدیم النماذج المعیاریة لتوجیه السلوک والحیاة بالحجاب والعفاف.

کلیدواژه‌ها العربیة

  • الحجاب الشرعی
  • الدعوة إلی الحجاب
  • الترتیب التاریخی للنزول
  • مبدأ التدرج
  • النموذج القرآنی للدعوة

  • تاریخ دریافت 05 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 07 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 02 شهریور 1402
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1402